WAK-WAK and the DO’s and DON’Ts of YESTERDAYS

 

Warning! This post is Rated SPG (Superstitious Parents will be Glad)

Disclaimer:
This is not an attempt to answer the question why and will provide reasons and justifications because in the first place these are all superstitions. Without scientific or empirical bases and references, most if not all people in the past were believing and/or practicing these, albeit some express pronouncements of the phrase “to see is to believe”. Honestly, even self-proclaimed non-believers simply complied/practiced clandestinely for fear of embarrassment and humiliation.

This is an attempt to outline, as much as possible, of the what(s) and how(s) our superstitious beliefs made us true to our past and let the young generation appreciate and learn from these.

Anyone may supply additional information and experiences because these are all limited to the writer’s personal knowledge and experiences as far as his memory can retrieve.

Ready… get set…go!

I was born of both Bol-anon parents. My mother was born in Bohol (Carmen and Clarin) which made her very, very, very superstitious. My father, on the other hand, was born in Compostela but his parents’ genetic lineage was from Bohol (Talibon and Bilar). Papa was never a believer of superstitions yet secretly complied some, a very few, practices. As one of their two children, I was, I have been and I will be a product of both worlds of my Papa and Mama.

On WAKWAK
 Ang Wakwak daghang lain-laing pangalan, depende asa ang imong kagikan: O-ngo, Ti-aw, Balbal, Mananaggal, Bampira, Kapre, Aswang, Tiyanak, Tirong,
 Dili managhoy kung gabii kay gapangimbita ka ug Wakwak
 Ang Wakwak mas ganahan mobiktima sa buntis, bag-ong natawo nga bata ug mga bata
 Ang Wakwak dili mangunay ug silingan (naay panultihon: MAS MAAYO PAG MAKASILINGAN KAG WAKWAK KAYSA KAWATAN)
 Kung naay buntis sa balay, magbutang sa bintana ug pultahan ug sanga sa sunkist nga naay tunok, pwede pud sa limonsito, pwede pud ahos aron di makaduol ang Wakwak
 Kung dakdol ang bulan, tinggawas sa Wakwak

SOME DO’s and DON’Ts

 Ayaw tudlo-a ang bangaw (rainbow) kay maputol imong tudlo
 Ayaw panudlay, kaligo ug panilhig kung naay haya sa patay
 Gunit sa lungon sa gihaya aron dili ka matatahon inig katulog nimo
 Itsa ug bato o bon-bon inig lunod na sa lungon sa lubnganan
 Paaso sa sinunog nga dahon ug laya nga sagbot una mohawa sa sementeryo human ang lubong
 Ayaw pag-uli ug pagkaon nga gi-andam sa haya ug lubong
 Kung mangihi, mangluwa, maligo sa sapa, naay ilabay nga butang labi na lugar nga awa-aw, kinhanglan manabi- moestoryag “tabi, tabi”
 Dili unayon ug tahi ang gisuot nga sanina
 Kung manilhig sa balay panahon sa gabii, dili ipagawas ang sinilhig nga sagbot o hugaw
 Dili lakangan ang ubang tawo
 Kung makakitag sinsilyo, i-antog ug katulo una isulod sa bulsa
 Kung magpahilot, magpatutho gyud sa manghihilot
 Dili mokanta ug dili maghukas sa kan-anan panahon sa pagpanga-on
 Kung naay mopik-pik nga dili kaila, mobalos gyud ug pik-pik
 Dili pwede magluhod maglakaw
 Magbakos ug habak o magkwentas ug balinis sa bala aron dili mabuyagan
 Kung ingnon kag gwapa o gwapo, daygon ka, ingna gyud ug “Puyra Buyag”
 Butangan ug liningin nga hilo nga naay laway ang agtang sa bata nga gisid-ok
 Dili maligo pagka-ugma kung gihilot ka pagkagabii
 Dili maligo kung bag-ong nangape
 Dili maayo ang tilimad-on kung naay motabok nga itom nga iring kung mobyahe
 Naay maut nga mahitabo kung ihi-an sa iro ang tsinelas
 Kung maka-estorya ug kuyaw nga panghitabo o makabalita ug dili maayo, tok-tok sa bong-bong katulo
 Kung maglinog, moestoryag kusog nga “Brrrr…Brrrr…Brrr”
 Kung matumba inig linog, mabuang
 Kung mahulog ang kan-on, sud-an ug uban pang pagkaon, puniton unya moingon ug “Purya Gaba”
 Kung mubog ilong, inig new year pislit-pisliton ang ilong unya moingon nga “Tubo-tubo ilong”
 Kung mouwang ang iro, nakakita ug di ingon nato
 Ang balite balay sa engkanto
 Ang aninipot binuhi sa dili ingon nato nga nagpuyo sa kahoy asa naglupad-lupad mga mananap
 Kung mag eskalipse, gikaon sa bakunawa ang adlaw o buwan
 Kung mapaakan ang dila, mangayo dayon sa kauban ug numero
 Kung masamad panahon sa Byernes Santo, dili na mauli-an
 Dili mokaon ug batikulon kay gahi tuli-on
 Kung mawala kay giminu, balihon ang gisuot nga sanina aron makatuod sa dalan
 Daghan pa, kamo nay dugang!

And many, many more beliefs. You can share yours.

All these have been products of our rich and enduring culture. These help define who we are, what we can be. Anyone who dared to question believers surely heard an instant reply “Wala may mawala sa atoa kung motuo ta”.

Thus, here’s the best advice to all “Doubting Thomas” out there: “Motuo ka o dili, tuo nalang aron madali”.

Contributions:

Nen Garcia Calderon: Hehehe pg ngit2 na dili na masugo sa gawas kay hadlok sa wak wak haha
Jovelyn Lendio: Maka.relate jud ko Ani ky product ko during late 60’s
Alexa Shawn Marn: Dili pwd maligo sa martes ug biyernes. 😁😁
Rodrigo Jr Macas: dili mang nail cutter og gabei kay nanunglo ka ana..hehe
Val Anthony Bongabong: dli manghiniksik inig kgbie hilabina mkakuha og koto kay manunglo
Aubrey Mejorada Pilapil: Ug makadamgo na mangatanggal ang ngipon kay naa daw mamatay sa pamilya.
Roda Bañados Bon: naa bitaw ungo sa bohol. 😂
Leslie Lagcao Edquilang-benlot: Pg mo tingog na ang kekek pong nay wakwak…Kng mo putak ang manok sa kadlawon nay buntis nga wala pa nahibal i sa pamilya or sa silingan . Kng nay mo tubag balos og putak pakaslan. Mao ni kasagaran madongog chismiz sa silingan.
Jane Garcia: another is, pag mo tuktoga-ok and manok naka kita na siya ug Angels unya kung ang baka ang mo unga, naka kita na siya ug shaytan (bad jinn)…. dapat mo sulod na sa balay bag-o mo sawp ang adlaw kay ting gawas sa ungo or shaytan (bad jinn)…

(Photo credits to drakinan.weebly.com and linkedin.com)

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s